Koffie?

Wil je weten wat we voor jouw organisatie kunnen doen? Stuur een bericht!

Sollicitatievragen: wat mag je als werkgever wel en niet vragen?

TI
Tijn
5 min lezen
Lastige sollicitatievragen voor de kandidaat

Een sollicitatiegesprek is je beste kans om te ontdekken of iemand past bij de functie en je team. Maar niet elke vraag is toegestaan. Vragen naar een kinderwens, geloof of gezondheid lijken soms onschuldig, maar zijn in de meeste gevallen verboden. Stel je ze toch, dan riskeer je een klacht wegens discriminatie en een kandidaat die met een slecht gevoel naar huis gaat.

Tegelijk wil je natuurlijk wel genoeg weten om een goede keuze te maken. In dit artikel lees je welke sollicitatievragen je als werkgever niet mag stellen, waar de grijze gebieden zitten en welke vragen je juist wél moet stellen om de juiste kandidaat te vinden.

Welke sollicitatievragen mag je niet stellen?

De hoofdregel is eenvoudig: je mag alleen vragen stellen die relevant zijn voor de functie. Vragen over privézaken of persoonlijke kenmerken die niets met het werk te maken hebben, zijn in principe verboden. Dat volgt uit de gelijkebehandelingswetgeving, de Wet op de medische keuringen en de AVG.

Deze onderwerpen zijn taboe in een sollicitatiegesprek:

OnderwerpVoorbeeld van een verboden vraag
Zwangerschap en kinderwens“Ben je van plan om binnenkort kinderen te krijgen?”
Gezondheid en ziekteverzuim“Ben je het afgelopen jaar vaak ziek geweest?” of “Gebruik je medicijnen?”
Geloof en levensovertuiging“Ga je op vrijdag naar de moskee?” of “Ben je gelovig?”
Afkomst en nationaliteit“Waar kom je oorspronkelijk vandaan?”
Leeftijd“Ben je niet te oud voor dit team?”
Seksuele geaardheid en relatie“Ben je getrouwd?” of “Heb je een vriend of vriendin?”
Politieke voorkeur en vakbond“Op welke partij stem je?” of “Ben je lid van een vakbond?”
Handicap of chronische ziekte“Heb je een chronische aandoening?”
Arbeidsduur en contractvorm“Waarom heb je bij je vorige werkgever maar parttime gewerkt?”

Ook goed bedoelde smalltalk kan problemen geven. Een vraag als “Heb je kinderen?” lijkt vriendelijk, maar als je de kandidaat daarna afwijst, kan het lijken alsof dat meewoog. Laat dit soort onderwerpen dus helemaal liggen, tenzij de kandidaat er zelf over begint.

Voelt een sollicitant zich gediscrimineerd, dan kan die een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens of naar de rechter stappen en schadevergoeding eisen. Een oordeel van het College is niet bindend, maar rechters nemen het vaak wel mee. Bovendien zijn de oordelen openbaar, en dat is slecht voor je employer branding.

De grijze gebieden: wat mag wel, maar alleen onder voorwaarden?

Niet alles is zwart-wit. Bij een aantal onderwerpen hangt het af van de functie en van hoe je de vraag stelt.

Gezondheid en belastbaarheid

Je mag niet vragen naar ziektes of verzuim. Wel mag je vragen of iemand de concrete taken van de functie kan uitvoeren. “Kun je regelmatig 25 kilo tillen?” is dus toegestaan bij een magazijnfunctie, “Heb je rugklachten?” niet. Een aanstellingskeuring mag alleen als de functie bijzondere medische eisen stelt. Die keuring doet een arts, pas aan het einde van de procedure.

Salaris

De vraag naar het huidige salaris is nu nog gebruikelijk, maar daar komt een einde aan. Met de wet loontransparantie mag je straks niet meer naar het salarisverleden vragen en moet je het salaris vooraf vermelden. Vraag daarom liever naar de salarisverwachting.

Beschikbaarheid

Je mag vragen of iemand op de benodigde tijden kan werken, bijvoorbeeld in het weekend of in ploegendienst. Vraag niet waaróm iemand op bepaalde dagen niet kan. Dan kom je al snel uit bij kinderopvang, mantelzorg of geloof.

Strafrechtelijk verleden

Voor functies waar dat relevant is, zoals in de zorg, kinderopvang, beveiliging of bij geldtransacties, mag je om een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) vragen. Vermeld dat dan wel al in de vacature.

Taal

Een taaleis mag, zolang de functie hem echt vraagt. Bij een klantenservicemedewerker is goed Nederlands logisch, bij een orderpicker meestal niet. Het niveau moet passen bij wat iemand in het werk echt nodig heeft.

Social media en referenties

Kandidaten online opzoeken of referenties nabellen mag niet zomaar. Volgens de AVG moet je een gerechtvaardigd belang hebben en de kandidaat vooraf informeren. Bel een referent alleen na toestemming van de sollicitant.

Goede sollicitatievragen die je wél stelt

De beste sollicitatievragen gaan over wat iemand kan, wat iemand heeft gedaan en wat iemand wil. Vraag steeds door naar concrete voorbeelden. Wat een kandidaat in het verleden heeft gedaan, zegt meer dan wat hij of zij denkt te gaan doen.

Motivatie

  • Waarom heb je op deze functie gereageerd?
  • Wat spreekt je aan in ons bedrijf?
  • Waarom wil je weg bij je huidige werkgever?
  • Waar wil je over drie jaar staan?

Ervaring en vaardigheden

  • Welke taken uit deze vacature heb je eerder gedaan?
  • Wat is het resultaat waar je het meest trots op bent?
  • Welke software of machines heb je eerder gebruikt?
  • Welk deel van de functie lijkt je het lastigst?

Competenties (STAR-vragen)

Met de STAR-methode vraag je naar een concrete Situatie, de Taak van de kandidaat, de Actie die hij of zij ondernam en het Resultaat.

  • Vertel over een keer dat je onder hoge tijdsdruk moest werken. Wat deed je?
  • Beschrijf een conflict met een collega of klant. Hoe heb je dat opgelost?
  • Geef een voorbeeld van een fout die je hebt gemaakt. Wat heb je ervan geleerd?
  • Vertel over een situatie waarin je zelf het initiatief nam.

Samenwerking en cultuur

  • In wat voor team werk je het liefst?
  • Hoe wil je dat een leidinggevende je aanstuurt?
  • Wat doe je als je het niet eens bent met een beslissing?

Praktisch

  • Wanneer zou je kunnen beginnen?
  • Wat is je opzegtermijn?
  • Wat is je salarisverwachting?
  • Kun je werken op de tijden die bij deze functie horen?

Stel alle kandidaten voor dezelfde functie zoveel mogelijk dezelfde vragen. Zo kun je ze eerlijk vergelijken en verklein je de kans dat onbewuste vooroordelen meespelen.

Tips voor een sterk sollicitatiegesprek

Goede vragen zijn de basis, maar het gesprek zelf maakt het verschil. Kandidaten beoordelen jou net zo goed als jij hen. Wie een rommelig of ongemakkelijk gesprek heeft gehad, haakt sneller af. In ons artikel over waarom kandidaten afhaken lees je de belangrijkste oorzaken.

  1. Bereid je voor. Lees het cv vooraf en noteer per kandidaat twee of drie punten waar je op wilt doorvragen.
  2. Werk met een vaste structuur. Een gestructureerd interview met dezelfde vragen en een scoreformulier voorspelt beter wie goed functioneert dan een vrij gesprek op gevoel.
  3. Laat de kandidaat het meeste praten. Een vuistregel is dat de kandidaat zo’n 70 procent van de tijd aan het woord is.
  4. Vertel ook eerlijk over de functie. Benoem de minder leuke kanten. Dat voorkomt teleurstelling en vroegtijdig vertrek.
  5. Geef ruimte voor vragen. De vragen die een kandidaat stelt, zeggen veel over zijn of haar motivatie.
  6. Wees duidelijk over de vervolgstappen. Vertel wanneer de kandidaat iets van je hoort, en houd je daaraan.
  7. Beslis snel. Goede kandidaten hebben vaak meerdere opties. Hoe langer je wacht, hoe groter de kans dat ze elders tekenen. Lees ook hoe je je time-to-hire verkort.

Veelgestelde vragen over sollicitatievragen

  • Nee. Vragen naar zwangerschap of kinderwens zijn altijd verboden, ook als je ze terloops stelt. Een kandidaat afwijzen vanwege zwangerschap is discriminatie.

Eerst de juiste kandidaten aan tafel

Een goed sollicitatiegesprek begint met de juiste kandidaat. Wacht je niet tot er sollicitaties binnenkomen, maar ga je zelf op zoek? Met First2Find doorzoek je in realtime cv-databases en zie je direct welke kandidaten bij je vacature passen. Zo heb je sneller meer geschikte mensen om mee in gesprek te gaan. Tips voor dat eerste contact lees je in ons artikel over kandidaten benaderen.

Benieuwd hoe het werkt? Bekijk onze recruitmentsoftware of plan direct een demo.

Lees ook

Time to hire verkorten: het is time to work Werving
5 min lezen

Time to hire verkorten: waarom snel reageren op kandidaten loont

Een sterke kandidaat zet maandagochtend zijn cv online. Dinsdagmiddag heeft hij drie recruiters gesproken en een kennismaking ingepland. Bel je woensdag, dan ben je meestal te laat.

Lees artikel
Een tekst met 'we are hiring' erop Werving
2 min lezen

In-house recruitment of uitbesteden: wat past bij een groeiend MKB-bedrijf

Het bedrijf groeit, de vacatures stapelen zich op en de HR-manager die het ‘erbij’ deed, heeft er inmiddels een dagtaak aan.

Lees artikel
Vuurwerk op een van de feestdagen Personeel
4 min lezen

Feestdagen 2027 voor werkgevers: alle data, brugdagen en regels op een rij

In 2027 heeft Nederland elf officiële feestdagen. Hoe ze op de kalender vallen, maakt voor werkgevers veel uit.

Lees artikel